به سوی فهم فناوری نرم (94)

دانشگاهِ پَساجَنگ

ایران پس از نَبرد سرنوشت‌سازِ تحمیلیِ سوم تا کنون و در آغازین روزهای دوران رهبری جدید، در موقعیت بازسازی راهبردی قرار گرفته است. در این بُرهِه حسّاس، دانشگاه دیگر نمی‌تواند صرفاً به عنوان یک نهاد آموزشی یا پژوهشی در حاشیه تحولات باقی بماند. واقعیتِ پَساجَنگ ایجاب می‌کند که دانشگاه به عنوان فناوریِ نرمِ حُکمرانی و ستون فقراتِ ثَباتِ ملّی بازتعریف شود. اگر اقتدار نظامی توانست دشمن را در پشت مرزها متوقف کند، اکنون این اقتدارِ دانشگاهی است که باید با نفوذ به لایه‌های زیرین اداره کشور، از دستاوردهای ملّی صیانت کرده و پیروزی میدانی را به پیشرفت و توسعه پایدار و کارآمدی سیستمی تبدیل نماید. نوسازیِ دانشگاه در این عَصر، یعنی گُذار از یک ساختارِ هزینه‌بَر به یک موتور مولِّدِ عقلانیت که وظیفه‌اش طراحی، پایش و تضمین موفقیتِ فرآیندهای حکمرانی در ترازِ تمدّنی جدید است.

در لایه نخست، دانشگاهِ پَساجنگ باید نقش واحد مرکزیِ تصمیم‌سازی را ایفا کند. در دنیای پیچیده امروز، حکمرانی بدون تکیه بر مدل‌های شبیه‌سازی‌شده علمی، ریسک‌های جبران‌ناپذیری را به همراه دارد. فناوری نرم دانشگاهی در اینجا به معنای تبدیل پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تخصصی به بسته‌های راهبردیِ گِرِه‌گشا است. دانشگاه باید به جای تولید مقالات اِنتزاعی، به اتاق وضعیتِ دائمی برای تحلیلِ برخطِ داده‌های کلان اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود تا بتواند پیش از بروز هرگونه بحران، راهکارهای علمی برای مهار تورم، بهینه‌سازی توزیع منابع و تقویت تاب‌آوری ملّی را به بدنه اجرایی تزریق کند. در واقع، دانشگاه باید ضامنِ خطاناپذیری حاکمیت در دوران حساس کنونی باشد؛ به گونه‌ای که هیچ لایحه یا تصمیم کَلانی بدون مُهرِ تایید علمی و پیوستِ کارشناسیِ دانشگاهی به مرحله اجرا نرسد.

در لایه دوم و کاربردی، راهبرد اصلی باید بر مدیریتِ سَرریزِ نوآوری متمرکز شود. جهش‌های شگرفی که در دوران جنگ در حوزه‌های هوش مصنوعی، کوانتوم و سامانه‌های هوشمند رخ داد، میراثی گرانبهاست که نباید در انحصار بخش‌های دفاعی بماند. وظیفه دانشگاهِ پَساجنگ، طراحی کُریدورهایِ انتقال فناوری است تا این دانشِ لبه‌مرزی بلافاصله در خدمت نوسازی زیرساخت‌های رفاهی، ارزان‌سازی تولید و هوشمندسازی خدمات عمومی قرار گیرد. این پیوندِ سازمان یافته میان میدان و سُفرِه، باعث می‌شود که بازدارندگی نظامی به امنیت اقتصادی ترجمه شده و مردم، طعم شیرین پیروزی را در بهبود کیفیت زندگی و ثَبات قیمت‌ها حس کنند. دانشگاه با ایجاد اکوسیستمی که در آن نخبگانِ علمی و مدیران اجرایی در کنار هم به حل مسائل واقعی می‌پردازند، موتور محرکِ پیشرفتی خواهد بود که تحریم‌ها را بی‌اثر و اُمید اجتماعی را به بالاترین سطح می‌رساند.

در نهایت، نوسازی دانشگاه باید در افقِ دیپلماسیِ علمیِ تهاجمی به کمال برسد. دانشگاهِ پَساجنگ باید به عنوان هابِ تخصصیِ بازسازی و توسعه منطقه، نفوذ معنوی و علمی ایران را فراتر از مرزها تثبیت کند. صدور استانداردهای بومیِ فنی و مدیریتی و تربیت نخبگان بین‌المللی، لایه‌ای از امنیت نرم ایجاد می‌کند که هیچ قدرت سخت‌افزاری قادر به مقابله با آن نیست. به طور خلاصه، دانشگاه در عصر جدید، نهادی است که با تکیه بر فناوری نرم، بن‌بست‌های اجرایی را می‌شکند و با پیوند زدن عقلانیت به امنیت، صلح را پایدار و اقتدار ایران را در قرن جدید، خدشه‌ناپذیر می‌سازد. دانشگاهِ ترازِ رهبری جدید، مغز متفکر و بازوی اجراییِ تمدّنی است که رفاهِ ملّت و سربلندیِ ملّی را به هم گره زده است.