به سوی فهم فناوری نرم (۹)

بسم الله الرحمن الرحیم

به سوی فهم فناوری نرم (۹)

در قرن بیست و یکم، انفجار دانش، نرم شدن اقتصاد، تغییر ارزش ها، ادغام هنر و علم و رسالت توسعه پایدارِ انسان مستلزم آن است که مفهوم فناوری را نو کنیم و درک خود از فناوری را از یک مفهوم محدود به یک مفهوم با تعریف و دامنه گسترده تغییر دهیم. به علاوه، ارتقای تحقیق و توسعه و بکارگیری فناوری نرم،به عنوان پارادایم یا پنجره نگاه دیگری از فناوری، نیز ضروری خواهد بود. به عبارت دیگر، در پی چندین انقلاب صنعتی قبلی، زمان آن فرا رسیده تا انسان یک انقلابِ مفهومی در فناوری ایجاد کند.به همین دلیل،برخی از فناوری های سختِ حاصل از دانشِ مبتنی بر علوم طبیعی در حال نرم شدن و تبدیل به فناوری نرم هستند.

حال نیاز به تجدید درک از آن چه که فناوری می گوییم، داریم که به عنوان یک مزیت رقابتی، مورد حمایت و تایید کشورهای توسعه یافته صنعتی و درحال توسعه است.

امروز کشف کرده ایم که برخی فناوری های پیشرفته که نیروهای محرکه بزرگی برای توسعه اجتماعی و اقتصادی محسوب می شوند، با فناوری های سنّتی تفاوت دارند. به عنوان مثال،صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات به فناوری راهبردیِ توسعه اقتصادی و امنیت ملّی تبدیل شده است. این صنعت به سریع ترین صنعت فناوری پیشرفته توسعه تبدیل شده است.

با این حال، فقط سهم فناوری جدید نیست که فناوری اطلاعات و ارتباطات را قادر به تبدیل شدن به یک نقطه رشد اقتصادی چشمگیر می کند؛ بلکه، طراحی، پیاده سازی و بکارگیری موفق فناوری اطلاعات و ارتباطات، مستلزم ادغام فناوری و فرهنگ ها، زبان ها، هنرها، طرز فکرها، سبک های کاری و رویّه های مختلف است. این کار، ویژگی های انسانی،فرهنگی و بومی به صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات می بخشد. بنابراین فناوری اطلاعات و ارتباطات دیگر یک فناوری با مفهوم سنّتی (فناوری سخت) نیست. به علاوه، هرچه موفقیت صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات بیشتر باشد، بیشتر شامل عوامل غیرفناورانه و انسانی است؛ در حالی که در عمل، کمتر نسبت به عوامل و ارزش های انسانی و فرهنگی در پیشرفت و توسعه این گونه صنایع و فناوری ها سخن به میان می آید و بی تفاوت جلوه می کند. خودِ فناوری اطلاعات و ارتباطات به نوعی خدمت در زمینه های مختلف تبدیل شده است.

به علاوه، اکنون به طور گسترده مشخص شده که بیشترِ ارزش افزوده برخی محصولات هایتِک (فناوری پیشرفته) غالباً از فعالیت های خدماتیِ مرتبط با محصولات حاصل می شود و نه از خودِ فناوری (سخت). در نتیجه، صنایع مبتنی بر فناوری پیشرفته به تدریج به صنایع خدماتی تکامل می یابند. برخی فناوری های برگرفته از علوم طبیعی در فرآیند نرم شدن قرار دارند؛ زیرا هرچه عوامل انسانیِ بیشتر در فناوری دخیل باشند، فناوری ها بیشتر به سمت نرم شدن می روند.

بر همین اساس، در شرکت های برخوردار از فناوری سطح بالا،مانند صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات، اغلب اوقات، تعداد کارشناسانِ فناوری نرم بیشتر از کارشناسان فناوری سخت است. تجربه و اجرای سیستم های ساخت و تولید در اینگونه صنایع و فناوری ها نیز ثابت کرده که کلید موفقیت، ادغامِ فناوری نرم و سخت است، یعنی یکپارچه سازیِ اطلاعاتِ مختلف، اتوماسیون و فناوری های ساخت با سازمان، فرهنگ، مقررات و توانایی های سازمان مورد نظر.

            مهدی حمزه پور

• دکتری مدیریت از دانشگاه علامه طباطبایی (ره)
• عضو هیات علمی گروه علوم تصمیم و سیستم های پیچیده دانشکده مدیریت دانشگاه امام صادق (ع)
• مدیر اندیشکده فناوری نرم دانشگاه امام صادق (ع)